955 lat temu nastąpił rozłam Kościoła

Przed 955 laty – 16 lipca 1054 w świątyni Mądrości Bożej w Konstantynopolu doszło do wydarzenia, które na całe stulecia zaważyło na stosunkach między chrześcijaństwem wschodnim i zachodnim

Mimo wszystko jednak w ówczesnym świecie chrześcijańskim panowało przekonanie o jedności w wierze między Wschodem a Zachodem, choć wzajemne nieufności, a nieraz i wrogość, będące owocami tych wcześniejszych sporów, utrzymywały się, a nawet narastały. Owe podejrzliwości i poczucie odmienności po obu stronach występowały przede wszystkim wśród hierarchów kościelnych i państwowych, podczas gdy zwykli chrześcijanie bardzo pragnęli jedności w obliczu najazdów ludów barbarzyńskich, nękających wówczas rozległe przestrzenie Europy.

Początek porządków - początek rozłamu

Sytuacja zaczęła się gwałtownie zmieniać w połowie XI stulecia. W 1043 patriarchą Konstantynopola został Michał Cerulariusz, który – tak jak prawie dwa wieki przedtem Focjusz – był wcześniej wysokim urzędnikiem świeckim. Był zarozumiały i ambitny i miał rozległe wpływy na dworze cesarskim. Od 1049 papieżem był św. Leon IX (1049-54) – wielki zwolennik reform i dyscypliny w Kościele. Pragnął on m.in. uporządkować liturgię łacińską i zaprowadzić ją również na południu Półwyspu Apenińskiego, gdzie panowali w owym czasie Bizantyńczycy. Dążenia te napotkały niemal natychmiast przeciwdziałanie ze strony patriarchy, który nakazał klasztorom i innym instytucjom łacińskim w Konstantynopolu przyjęcie obrządku greckiego, a w razie odmowy – zamknięcie ich. Nałożyły się na to spory co do ważności chleba używanego w czasie Eucharystii – Grecy uważali stosowanie do tego chleba przaśnego za niedopuszczalne. Dochodziło nawet nieraz do deptania przez nich konsekrowanych hostii łacińskich.

W tej sytuacji na polecenie Cerulariusza grecki biskup Leon z Ochrydu napisał do biskupa Jana z Apulii na południu dzisiejszych Włoch list z żądaniem wyrzeczenia się błędów przez łacinników i przyjęcia przez nich bez zastrzeżeń nauczania Greków. List ten przetłumaczył na łacinę sekretarz papieża Humbert z Moyenmoutier kard. Da Silva Candida, który prawdopodobnie jeszcze bardziej zaostrzył ton oryginału, i tak pełen wyższości i zarozumiałości, typowych dla Bizantyńczyków, dumnych ze swej sławnej przeszłości. On też, na polecenie Leona IX, sporządził odpowiedź, przedstawiając w 40 punktach nauczanie Kościoła zachodniego nt. pierwszeństwa papieża, broniąc praktyk łacińskich i obalając 90 błędów chrześcijan wschodnich. Ale ta pierwsza odpowiedź nie została wysłana, a nawet na początku 1054 cesarz i patriarcha przesłali oddzielnie dwa listy do papieża, utrzymane w znacznie łagodniejszym tonie i wzywające do zachowania jedności.

W odpowiedzi na nie papież kazał sporządzić nowe, również znacznie łagodniejsze dokumenty i polecił zawieźć je do Konstantynopola delegacji z kardynałem Humbertem na czele. Wysłannicy udali się w drogę na początku 1054, zatrzymując się w Apulii, której rządcą był skłócony z patriarchą Grek Argyros. W czerwcu dotarli do stolicy Bizancjum, gdzie najpierw odbyli wstępne rozmowy z cesarzem, który przyjął ich uprzejmie, a następnie z patriarchą, który potraktował ich z wielką rezerwą. W tym czasie – 19 czerwca 1054 zmarł Leon IX, co niektórym historykom i kanonistom dało podstawy do twierdzeń, jakoby tym samym misja delegacji papieskiej została przerwana. W rzeczywistości jednak trwała ona nadal, gdyż urząd i władza legatów nie wygasa, mimo śmierci papieża, chyba że byłoby to wyraźnie zaznaczone w samym dokumencie.

Treści obu listów papieskich, zawierające żądania wobec Greków, aby wyrzekli się swych błędów, m.in. aby używali innego chleba do konsekracji, patriarcha zaś miał zrezygnować z używania tytułu „ekumeniczny”, były na tyle nieprzyjazne wobec gospodarzy, że bardzo szybko „zaiskrzyło” między obu stronami. Co prawda doszło jeszcze do ostrej polemiki teologicznej między kardynałem a mnichem Nicetasem Stethatosem, z której zwycięsko wyszedł ten pierwszy, ale niewiele to dało. Stosunki psuły się z każdym dniem, a że dodatkowo Bizantyńczycy zwlekali z udzieleniem odpowiedzi łacinnnikom, kardynał postanowił działać. W sobotę 16 lipca 1054 złożył on w czasie nabożeństwa w soborze Mądrości Bożej (Hagia Sofia) na ołtarzu bullę wyklinającą patriarchę i jego zwolenników. W dwa dni później cała delegacja opuściła Konstantynopol.

Dokument papieski był zredagowany w ostrej formie i wystarczyło ujawnić jego treść, by mieć przeciw sobie zarówno duchowieństwo, jak i lud miasta. Cesarz początkowo nie chciał nawet wierzyć, że tak napisał papież i podejrzewał patriarchę o sfałszowanie bulli, ale zestawiwszy teksty łaciński i grecki, przekonał się, że tłumaczenie jest wierne. Wysłannicy papiescy wrócili z drogi, ale nie chcieli stawić się przed synodem pod przewodnictwem Cerulariusza i zaraz odjechali. Kopię dokumentu papieskiego na polecenie cesarza spalono 24 lipca, potępiono legatów i obłożono ich klątwą. Nie wiadomo dokładnie, czy objęła ona również papieża i cały Kościół zachodni, czy też dotyczyła tylko samych delegatów.

Wydarzenia z lipca owego roku, choć same w sobie bolesne, a nawet tragiczne, oparte przy tym bardziej na ludzkich ambicjach i uprzedzeniach niż na rzeczywistych rozbieżnościach teologicznych czy liturgicznych, nie oznaczały jeszcze ostatecznego rozłamu między chrześcijańskim Wschodem a Zachodem. Na przykład imiona kolejnych papieży nadal wymieniano podczas liturgii w kościołach greckich, a papieże wysyłali życzenia kolejnym patriarchom w Konstantynopolu. Ostateczny cios jedności zadała dopiero w 150 lat później IV wyprawa krzyżowa, której uczestnicy w drodze do Ziemi Świętej zatrzymali się w stolicy Bizancjum i w Wielki Piątek 1204 niemal doszczętnie złupili to wielkie i piękne miasto. Jednocześnie na kilkadziesiąt lat osadzono tam biskupa łacińskiego, łamiąc prawa i zwyczaje miejscowej ludności. Wydarzenie to na cale stulecia wykopało głęboką przepaść między obu wielkimi tradycjami chrześcijańskimi.

Symboliczny kres tej sytuacji położyło dopiero uroczyste jednoczesne zniesienie wzajemnych klątw sprzed siedmiu wieków przez Pawła VI i patriarchę Atenagorasa 7 grudnia 1966 w Rzymie i Stambule. Ale wykopanych wówczas podziałów nie udało się do dzisiaj usunąć, a niechęć Greków i dużej części prawosławnych do Rzymu i papiestwa jest nadal bardzo duża.

Zdjęcie: Wikimedia

«« | « | 1 | 2 | » | »»

aktualna ocena |   |
głosujących |   |
Pobieranie.. Ocena | bardzo słabe | słabe | średnie | dobre | super |

Dodaj komentarz
Gość
    Nick (wymagany lub )

    Ze względów bezpieczeństwa, kiedy korzystasz z możliwości napisania komentarza lub dodania intencji, w logach systemowych zapisuje się Twoje IP. Mają do niego dostęp wyłącznie uprawnieni administratorzy systemu. Administratorem Twoich danych jest Instytut Gość Media, z siedzibą w Katowicach 40-042, ul. Wita Stwosza 11. Szanujemy Twoje dane i chronimy je. Szczegółowe informacje na ten temat oraz i prawa, jakie Ci przysługują, opisaliśmy w Polityce prywatności.